Văn hóa ẩm thực và vẻ đẹp truyền thống người Việt

Văn hóa ẩm thực và vẻ đẹp truyền thống người Việt

Yêu ẩm thực là nét văn hóa lâu đời của người Việt bởi thế tìm hiểu về ẩm thực của một số dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam không chỉ để biết về đặc trưng các món ăn mà phê chuẩn đó để hiểu về tín ngưỡng , văn hóa và những nét đặc sắc tiêu biểu của mỗi lớp cư dân. 
"Anh đi nhớ về quê hương, nhớ từng góc phố cái mương quanh nhà" 
Phải chăng nét đẹp của văn hóa ăn uống Việt Nam đã bắt đầu từ những điều không phức tạp như thế. Từ thủa sơ khai , những người con đất Việt đã là chủ nhân của nền văn hóa sông Hồng , trong đó nổi bật lên nền văn minh lúa nước.  Dù cho sinh sống ở miền bình nguyên , trung du hay trong những thung lũng miền núi thì cư dân Lạc Việt vẫn gắn bó với cây lúa và duy trì cuộc sống định canh , định cư.

Để đảm bảo thâm canh lúa nước ở vùng cao khắc nghiệt , từ xưa đồng bào Mông đã để ý làm Kĩ sư , tận dụng sức mạnh của thiên nhiên để duy trì sự sống của mình. Cùng với thời gian , hiện nay nếp sinh hoạt , ẩm thực của người Mông vùng cao cũng có nhiều đổi thay , tuy rằng các sản vật trong đời sống hàng ngày đều lấy từ thiên nhiên hoặc do chính bàn tay lao động làm ra nhưng thể cách chế biến và ẩm thực đã khác , mang tính cầu kỳ hơn. Từ nhu cầu lương thực để đủ ăn , nay lại là nhu cầu được thưởng thức món ăn. Trong các món ăn hàng ngày cũng như lễ hội , họ rất coi trọng đến gia vị và màu sắc vì đặc điểm thiên nhiên ở đây lạnh giá , rất cần có những món ăn ấm , nóng với màu sắc mạnh.



Giả dụ ẩm thực trong ngày thường là request trọng thực , đảm bảo nhu cầu no thì ở những phiên chợ đông vui , nhu cầu ăn uống cộng cảm được đặt lên hàng đầu. Chỉ cần một vò rượu và một chảo thắng cố , tuần tự , từng người sẽ uống chung bát rượu và ăn chung một chảo canh. Đó là một hình ảnh đẹp về tính cộng đồng và đồng đẳng của người Mông , Dao ở vùng cao trong cách thức ẩm thực. Đặc biệt họ rất coi trọng đến màu sắc sản vật phong phú của các món ăn.  

Tiến sỹ Trần Hữu Sơn , Phó Giám đốc Sở Văn hoá thông cáo tỉnh Lào Cai phát biểu: "Mỗi một cộng đồng cư dân khác nhau đều có cách ăn , cách uống và các món ẩm thực khác nhau , nó phản ảnh kinh tế , xã hội của sắc tộc đó. Văn hóa ăn uống trong ngày thường của người Mông chủ yếu là món máo pủa. Cây lương thực chính của người Mông là cây ngô thành ra ở nhiều vùng đồng bào sử dụng ngô là món ăn chính.



Món ngô hấp bao giờ cũng ăn với canh có nhiều mỡ. ở vùng cao trời rét nên mỡ là món ăn thường xuyên. Nhưng ngược lại , người Thái xưa kia cốt tử trồng lúa nếp nên món ăn cốt yếu là xôi , xôi chấm với loại nước mắm đặc biệt được chế biến từ các món cá , ruột cá..." 

Đối với cư dân Mường , Hoà Bình , nền kinh tế của họ cốt yếu là nông nghiệp , Cày cấy lúa nước. Trong mỗi mùa thu hoạch , xôi là món ẩm thực mang ý nghĩa lớn để cảm ơn trời đất cho mùa màng bội thu.  Lễ hội cơm mới được bắt đầu từ điệu múa giã gạo , trong thanh âm rộn rã náo nức , dường như kỳ vọng cầu thực đã lan tỏa và trở nên ngong ngóng cầu hạnh phúc yên vui , mang giá trị tinh thần bạc nhược. Đối với dân tộc Việt Nam hạt gạo được tôn vinh là ngọc thực , là thứ nguyên liệu mà chàng Lang Liêu khi xưa đã chọn để tạo ra những thứ tượng trưng cho trời và đất.

Do vậy hạt gạo được nhân dân ta khôn cùng chú trọng. Đối với người Mường bếp không chỉ là chỗ nấu bếp hàng ngày , tạo sự ấm cúng cho gia đình mà còn là nơi đựng gạo và các sản phẩm khác như ngô , khoai sau mỗi mùa gặt hái. Nói đến đặc điểm ẩm thực cũng như lao động sản xuất của người Mường là nói đến một câu rất đặc trưng: "Cơm đồ , nhà lầu , nước vác , lợn thui , ngày lui , tháng tới" , vì thế cơm xôi là thứ không thể thiếu đối với người Mường. Bên bếp lửa hồng , những ống cơm lam dậy lên mùi thơm nếp cẩm , gợi lên không khí của ngày mùa. 



Ông Bùi Đức Òm , chủ tịch uỷ ban nhân dân xã Vĩnh Đồng , Kim Bôi , Hòa Bình phát biểu: "Ngày xưa , văn hóa của người Mường cũng trồng bông , dệt vải , trồng lúa nước , lúa rẫy. Trồng lúa nương nên gọi là nếp nương. Do ngày xửa ngày xưa còn khó khăn về các vật dụng trong Nhà ở như nồi và cũng do bà con hay lên đồi , lên nương nên tiện nhất là người ta mang gạo lên nương ngâm với nước , sau đó chặt những ống nứa , ống luồng có sẵn ở trên rừng cho gạo vào nướng chín để ăn , chẳng cần phải bát , đũa , rất tiện.  Địa ngục  ta thường chọn nứa vừa phải , nếu già quá ăn cũng không thơm , không chín". 

Thực phẩm dùng cho các món ăn của đồng bào Mường phần nhiều là rau quả , sản phẩm của nghề làm vườn và hái lượm sản vật rừng như cây chuối , lá sắn , măng , nấm , rau củ hay những sản phẩm chủ yếu của nghề chăn nuôi , săn bắn và cá cược được chế biến bằng cách luộc , xào , nướng , muối ăn chua... Qua nghiên cứu của các chuyên gia dân tộc học , những món ăn của người Mường có mối giao tiếp rất gần với các món ăn cung đình Huế.



Đó là những món tiêu pha biểu trong mỗi dịp lễ , Tết , ma chay , cưới xin và khi nhà có khách. Nó biểu lộ nét dung dị mà tao nhã của người Mường trong văn hóa ăn uống. Những món ăn được chế biến cẩn trọng , qua bàn tay khéo của những nữ giới Mường , thể hiện những đặc trưng rất riêng qua mùi vị , màu sắc của từng món ăn.  Nghi lễ sắp đặt mâm cơm cũng rất được coi trọng.

Ông Bùi Đức Òm , chủ toạ uỷ ban hành chính xã Vĩnh Đồng , Kim Bôi , Hòa Bình phát biểu: "Khi gia đình có khách , em phải làm thế này: Thịt gà phải để lại gan , tiết , thủ , phao câu , hai cái đùi và chân gà. Khi có khách quý , những người cao niên đến nhà xơi cơm , miếng hàng đầu gắp mời là những miếng gan , sau đến phao câu , tới tiết. Còn các cháu thì gắp đùi. Đặc biệt như vợ chồng mình hay những người trong nhà là không được ăn , bình thường chỉ ăn những phần còn lại , kể cả thịt lợn cũng vậy. Bầy vào đĩa hay lá cũng phải gan để lên trên , lòng dồi để tiếp những người khách quý , người cao tuổi". 

Trong mâm cơm đón khách , người trưởng họ và người cao tuổi được nhất quyết chú trọng. Đó là sự biểu lộ tấm lòng hiếu khách và thảo hiền của con cái đối với cha mẹ và khách trong văn hóa ăn uống của đồng bào Mường , phản ảnh rõ nét trong đời sống sinh hoạt hàng ngày.  Tham gia  chuẩn bị các món ăn trong ngày lễ Tết là niềm vui và lợi quyền của mỗi thành viên trong cộng đồng.

Với người Dao Tuyển , Lào Cai , Dự bị các món ăn trong mâm cúng cỗ là nhiệm vụ của người trai tráng. Còn nữ giới đảm trách làm các loại bánh trong ngày lễ Tết. Trong các món ăn mừng năm mới của người Dao Tuyển , Lào Cai chẳng thể thiếu hai loại bánh: bánh trưng và da bánh mật. Khác với bánh trưng vuông của người Kinh , bánh trưng của người Dao Tuyển được làm hết sức độc đáo.  Đầu tiên ở việc đốt rơm nếp để lấy gio nhuộm cho màu gạo xanh như màu chàm.  Sau thời gian ấy  gói bánh theo bề dài. Với Cùng một tư tưởng món ăn trong tết nhất là món ăn dâng cúng tổ tiên , thần nên được làm rất công phu để giữ sự linh thiêng.



Gạo để làm bánh phải thật trắng , thơm và nước vo gạo lọc gio , luộc bánh phải thật thuần khiết để dâng cúng lên ông bà , tổ tiên.  Có thể nói , những thể cách làm bánh của người Dao bây giờ vẫn giữ được nét cựu truyền của ông bà ông vải để lại. Nét truyền thống và khôn thiêng trong cách thức làm bánh trưng dâng cúng trong ngày tết được phản ảnh khá đậm nét ở việc chế biến và công đoạn làm bánh.  Địa bánh trưng được làm bằng đỗ xanh đã nấu chín xào lên với hành và mỡ cho thật đều lửa để dậy lên mùi thơm. Cùng với bánh trưng dâng cúng ông bà ông vải , người Dao Tuyển còn làm bánh mật để dâng cúng thần trong dịp lễ Tết.

Theo Cùng một tư tưởng của người Dao da bánh mật thể hiện sự giao hòa , phối hợp của âm dương , đất trời phù hợp cho mọi vật sinh sôi , vạc triển.  Da bánh mật  sẽ được dâng cúng đần nên phải được làm thật cẩn trọng , bằng nước tinh khiết , trong vắt , bột được giã và trộn cẩn thận.  Ra tay  da bánh mật là do người phụ nữ đảm nhận. Sau khi gạo nếp được giã và nhào trộn với đường thì được gói bằng lá chuối. Bánh có hình chữ nhật , dẹt , mỏng và được buộc thành từng đôi. Đó là tượng trưng cho nhật và nguyệt , dâng lên thờ đần để kỳ vọng luôn có ánh sáng văn minh cho cộng đồng , làng xóm. 
Share on Google Plus

About Ngôi Nhà Ẩm Thực

This is a short description in the author block about the author. You edit it by entering text in the "Biographical Info" field in the user admin panel.

0 nhận xét:

Đăng nhận xét